Latijnse naam: Tanacetum parthenium

Andere benamingen: Feverfew

Moederkruid is een bloem die je tegenwoordig niet meer zo vaak in tuinen vindt, maar die in ouderwetse boerentuinen vaak nog overvloedig bloeit. Het is een plantje dat zich met veel andere bloemen laat combineren, en eigenlijk alleen daarom al in elke tuin een plekje zou verdienen.

Moederkruid is een in onze streken winterharde vaste plant uit de familie van de samengesteldbloemigen (composieten, Asteraceae), ze zou afkomstig zijn vanuit de Balkan, en zich van daaruit over Europa hebben verspreid.

De plant wordt ruim een halve meter hoog, en heeft rechtopstaande, wat harige stengels. De bladeren zijn veerdelig met grote gelobde slippen, en hebben een ietwat gelig groen kleur. De bloemetjes zijn ‘margrietvormig’, en hebben een hartje van gele buisbloempjes en een krans van witte lintbloempjes. Er komen ook gevuldbloemige varianten voor.
Het hele bloemhoofdje bestaat dus inderdaad uit een grote aantal kleine bloempjes. De bloemhoofdjes zijn anderhalf tot twee centimeter in doorsnede, ongeveer zo groot dus als een kamillebloempje. Het onderscheid tussen beide kruiden is echter niet moeilijk: Kamille heeft veel fijner verdeeld blad, de lintbloempjes zijn meer naar beneden gericht, en de geur van kamille – die iedereen waarschijnlijk bekend is – is veel zoeter en ‘hooiachtiger’ dan de meer kamferachtige geur van moederkruid. Bovendien is het hartje van het bloemhoofdje bij Kamille conisch van vorm, en bij Moederkruid vlak.
Moederkruid werd vaak in kruidentuinen gekweekt, en is van daaruit verwilderd. Het kruid is nu vrij algemeen, en vooral te vinden op stikstofrijke gronden in de nabijheid van bebouwing.

Moederkruid wordt probleemloos opgekweekt uit zaad. Het zaait zichzelf over het algemeen trouwens overvloedig uit. Het is ook mogelijk om goed ontwikkelde planten te scheuren, of om ‘hielstekjes’ te nemen in het vroege voorjaar of in het najaar. (Hielstekjes bekom je door een jong zijtakje zodanig los te snijden dat er nog een klein stukje van de twijg waaruit het ontspringt aan vast blijft zitten. Anders gezegd: als je een zijtakje in zijn geheel losscheurt heb je waarschijnlijk wel een hielstekje te pakken.) Doch scheuren en stekken zijn eigenlijk overbodig omwille van de overvloedige zaadvorming.

Moederkruid is weinig veeleisend, verdraagt wat schaduw, doet het goed op de meeste gronden en kan tegen wat droogte. Alleen al te vochtige condities zijn funest… Let wel op: de planten worden door schoffelen nogal makkelijk beschadigd, dus wieden doe je rondom Moederkruid best met de hand.

Moederkruid is nauwelijks vatbaar voor ziekten, al vond ik één bron die aangaf dat de plant op beschaduwde plaatsen gevoelig is voor meeldauw – dit is echter niet mijn eigen ervaring. Ze houden integendeel insectenplagen zelfs op afstand (door de aanwezigheid van pyrethrine) en worden om die reden wel eens aangeplant in de nabijheid van meer gevoelige planten. Eerlijk gezegd: de kleine witte bloemetjes en het lichtgroen, fijngedeelde blad kan erg goed combineren met rode rozen en hun glanzend donkergroene blad. De planten worden twee tot drie jaar oud. Regelmatig verjongen van je aanplant is dus wel de boodschap, maar dat kan nauwelijks een probleem heten.

Als je het belangrijk vind (en wie doet dat niet?) dat je kruidentuintje ook voor het oog aantrekkelijk is, is het goed om de Moederkruid-planten, waarvan de bovengrondse delen vaak in de loop van de winter niet volledig afsterven, bij het begin van het groeiseizoen heel sterk terug te snoeien, tot hooguit vijf centimeter boven de grond.

Het blad wordt geoogst in lente en zomer. Het kruid is het meest werkzaam kort voor de bloei. Voor gebruik in het najaar en de winter kunnen de blaadjes ingevroren worden (het gedroogde kruid verliest veel van zijn werking.

Gebruik:
Het best bekend is wellicht het gebruik van moederkruid in de behandeling en vooral de preventie van migraine. Parthenolide, de in dit verband waarschijnlijk belangrijkste inhoudstof van het kruid, lijkt een invloed te hebben als ‘Calcium-entry blocker’ en zou ook tussen komen in de serotonine pathways… Hierdoor zullen bloedvaten gemakkelijker ‘ontkrampen’ en wordt de vrijstelling van serotonine door bloedvaatjes, en prostaglandines door witte bloedcellen gestimuleerd. . Deze effecten zouden de werking van het kruid in het ontstaan van migraine verklaren. Volgens David Hoffman zou het met name gaan om die vormen van migraine die ook verlicht worden door het lokaal toepassen van warmte (warme compressen) op het hoofd. Dit is niet onverwacht: lokale warmte werkt immers ook bloedvatverwijdend.

Daarnaast heeft het kruid ook een stimulerende werking op de spijsvertering, en heeft langs die weg, en dus secundair (langs een omweg) invloed op die vormen van migraine die samenhangen met een minder vlotte spijsvertering.

Het effect van moederkruid op migraine treedt niet onmiddelijk op, je moet Moederkruid gedurende verschillende maanden gebruiken vooraleer het beoogde effect duidelijk wordt, maar sommige bronnen spreken van een doeltreffendheid bij 80% van de migraine patiënten.
Commerciële moederkruid-preparaten zouden echter in de preventie van migraine weinig effect hebben, tenzij ze gemaakt zijn op basis van het gevriesdroogde, en niet gewoon gedroogd moederkruid: het is met name het verse kruid dat werkzaam is. Vaak wordt daarom aangeraden om dagelijks twee tot drie verse blaadjes van het kruid te eten. (In de winter kan je overigens van ingevroren blaadjes gebruik maken.)
Een onderzoek gepubliceerd in Planta Medica (59:20-5, 1993) wees zelfs uit dat het effect op de bloedvaten van vers en van gevriesdroogd Moederkruid inderdaad vaatverwijdend is, doch dat gedroogd moederkruid wellicht eerder samentrekking van bloedvaatjes kan veroorzaken.

Andere toepassingen die soms beschreven worden: bij duizeligheid en oorsuizen (aandoeningen die veroorzaakt kunnen worden door verstoringen in de bloedtoevoer naar het binnenoor)

Bijwerkingen en contra-indicaties
Moederkruid wordt bij voorkeur niet gebruikt tijdens de zwangerschap.
Wanneer je bloedverdunnende medicijnen neemt, combineer je die ook best niet met moederkruid.
Het verse kruid is het meest effectief (zie hoger), maar bevat ook substantie die het mondslijmvlies zodanig kunnen irriteren, dat kleine aftjes kunnen ontstaan. Soms wordt daarom aangeraden om de blaadjes in een bolletje broodkruim te kneden en zo op te eten. Het lijkt in elk geval het best om ze bij de maaltijd op te eten. Het zou ook helpen om de blaadjes even in kokend water te houden, maar mij is niet bekend of de effectiviteit dan nog dezelfde is.

(Bron: AnneTannes Kruidenklets - Creative Commons License)

U verkoopt deze plant en wenst hier vermeld te worden? Contacteer ons!