Wil ook jij specifieke informatie ontvangen over jouw tuin?

Heb je reeds een MijnTuin.org account? Aanmelden

Angstzweet voor klimaatsverandering gegrond ?

Angstzweet voor klimaatsverandering gegrond ?


”Er is géén weg meer terug wat betreft de opwarming van onze planeet. Het is zelfs onwaarschijnlijk dat de beschaving zoals we die nu kennen, zal blijven bestaan”. Dat schrijft de Britse professor James Lovelock in een boek dat onlangs verscheen. Die ronkende verklaring bracht ons bij Pieter Gabriëls van de landbouwadministratie die tot hiertoe als enige in Vlaanderen een literatuurstudie in elkaar getimmerd heeft over de gevolgen van de klimaatsverandering voor de land- en tuinbouwsector. “Dat er veranderingen op til zijn, bewijzen de ontwikkelingen die zich nu al afspelen onder water. Vroeger had de kerncentrale van Doel een exclusiviteit door de kweek van zeebaars in zijn opgewarmde koelwater, maar nu duikt deze vis opnieuw op in de Oosterschelde”.

Sinds 1750 is de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer toegenomen: koolstofdioxide met 30 procent, methaan met 150 procent en lachgas met 15 procent. CFK’s werden in de jaren vijftig van de vorige eeuw door de mens ontwikkeld voor gebruik als koelmiddel en als drijfgas voor spuitbussen. Ze prikken ook gaten in de ozonlaag. Net als andere broeikasgassen zorgen chloorfluorkoolwaterstofverbindingen voor het vasthouden van de warmte op aarde en de toenemende concentratie van broeikasgassen zorgt vervolgens voor het steeds sterker vasthouden van diezelfde warmte.

“Het is koffiedik kijken wat de komende decennia met de Golfstroom gebeurt”, zegt Pieter Gabriëls. “Maar over de stijging van de neerslag op het noordelijk halfrond en van de temperatuur groeit een sterke internationale eensgezindheid”. Sinds 1860 is de gemiddelde temperatuur op onze planeet volgens een rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) toegenomen met 0,6°C. Voor de periode tot 2050 wordt een extra toename van 1,4 tot maar liefst 5,8°C verwacht. Sneeuw en ijsoppervlaktes zullen smelten waardoor de zeespiegel tegen het einde van de volgende eeuw met gemiddeld een halve meter zal gestegen zijn.

Maar wat zijn nu de precieze gevolgen van die wereldwijde klimaatsverandering voor het kleine Vlaanderen? Dat is een moeilijke vraag. Veel experts zijn van oordeel dat er nog te weinig geweten is over de reactie van regionale klimaatsystemen op het mondiaal klimaat. Verder is het zo dat Vlaamse brains zich tot hiertoe niet of nauwelijks hebben gepijnigd aan scenario’s met regionale focus. Het Nederlands KNMI heeft zich hier wel aan gewaagd. Tegen 2050 zou de temperatuur met 1 à 2°C stijgen, de neerslaghoeveelheid kan tot zes procent toenemen, we krijgen nattere winters met meer zware stormen en de zomers worden droger, of zelfs kurkdroog zoals die van 2003.

Water aan de lippen? Uit een verkennende studie van UCL-professor en klimatoloog Jean-Pascal van Ypersele blijkt niet dat de Belgische landbouw voor radicale omwentelingen staat. De gewassen zouden over voldoende aanpassingsvermogen beschikken om een gemiddelde temperatuurstijging van minder dan drie graden de baas te kunnen. Meer nog, de opwarming biedt een aantal voordelen: de globale beweidbare periode wordt langer, koud glas kan deels vervangen worden door goedkopere kunststofkappen, de opbrengst van een aantal gewassen kan toenemen en de teeltkeuze zou zelfs kunnen verruimen door de verschuiving van een aantal teelten uit het Middelands Zeegebied in noordelijke richting. Al zullen ook insecten en schimmelinfecties migreren. Bij vegetatieve gewassen in openlucht kunnen bovendien een versnelde veroudering van bladeren en groeistilstand optreden. Onder glas kan het risico op oververhitting toenemen. Positief is alvast dat de stookkosten gemiddeld zullen dalen.

De toenemende neerslag in de winter dreigt voor meer overstromingen te zorgen. En dat is niet het enige probleem. “In de lagere delen van Vlaanderen zal de akkerbouw last ondervinden van een hoger waterpeil”, voorspelt Gabriëls. “In de Polders zal de zeespiegelstijging de verzilting doen versnellen en de waterkwaliteit negatief beïnvloeden. Op de droogtegevoelige zandgronden in Limburg en de Kempen zal een verhoogde concentratie van de neerslag door zware buien dan weer een negatief effect hebben op de productieomvang. Verzekeraars en herverzekeraars zullen door de toenemende instabiliteit van woon- en teeltomstandigheden moeite hebben om risico’s en polissen juist in te schatten. Hellende percelen in de Vlaamse Ardennen en Haspengouw worden door hevige stormen nog gevoeliger voor erosie. Droogte- of onweersschade zal bij bladgroenten in openlucht zoals spinazie, bloemkolen, bonen of bloemkolen vaker voorkomen”. Met andere woorden, de landbouw wordt in de toekomst een nog risicovollere aangelegenheid door de toename van extreme weersomstandigheden.

De nattere winters zullen de bewerkbaarheid van zware gronden bemoeilijken. Mogelijke gevolgen in de Polders en de Leemstreek zijn een laattijdige inzaai door vernatting en oogstproblemen bij late gewassen zoals aardappelen, maïs en suikerbieten. Door de stijging van de grondwaterspiegel in laaggelegen weilanden zal het areaal grasland dat geschikt is voor beweiding afnemen, terwijl drogere weiden dan weer langer kunnen begraasd worden. In heel Vlaanderen wordt het spaarzaam gebruik en de berging van water alleszins belangrijker. In hoger gelegen gebieden om droge zomers door te komen en in de laagvlakten om het tekort aan zoet water als gevolg van de verzilting op te vangen en om overstromingen bij piekafvoeren te vermijden. “De telers van openluchtgroenten in West-Vlaanderen begrijpen waarover het gaat. Waterbeheer en voedselproductie zullen in de toekomst steeds nadrukkelijker geïntegreerd moeten worden”.

Over het effect van de klimaatsverandering op de nutriëntenhuishouding van de bodem bestaan nog veel onzekerheden. Uitgaande van warmere en drogere zomers valt te verwachten dat de uitspoeling van stikstof zal afnemen. Verder zullen verhoogde grondwaterstanden in de winter en het voorjaar het denitrificatieproces in de natte zone van de bodem stimuleren: nitraat wordt daarbij omgezet in luchtstikstof dat ontsnapt naar de atmosfeer. “Dit kan bijdragen tot een reductie van de nitraatuitspoeling naar het grond- en oppervlaktewater”, legt Gabriëls uit. Maar hij voegt er vlug aan toe dat alleen dit effect het mestprobleem niet zal oplossen. Bovendien kan het fosfaatbindend vermogen van de bodem in het voorjaar afnemen door een verhoging van de grondwaterstand.

Gaan varkens vissen achterna? Veredelaars staan voor de uitdaging om variëteiten te creëren die optimaal presteren in het veranderende klimaat. De genetische variatie van de gewassen zal dus toenemen. Maar dat zal allicht niet kunnen voorkomen dat de opbrengsten van akkerbouwteelten wereldwijd steeds sterker gaan schommelen. Gabriëls: “Handelshuizen zullen daardoor steeds grotere voorraden aanleggen. Dat zal op zijn beurt leiden tot nog meer speculatie waarvan de boer maar vooral de weinig koopkrachtige consument de dupe dreigt te worden”. Daarbij moet wel de kanttekening gemaakt worden dat landbouwers door de ontkoppeling van de premies makkelijker dan vroeger kunnen switchen tussen diverse teelten. “De Vlaamse landbouwers zouden hun afhankelijkheid van internationale energie-en landbouwmarkten kunnen verkleinen door bijvoorbeeld zelf meer eiwithoudende gewassen te telen”.

Tussen hun vier muren lijken de varkens en kippen goed beschermd tegen het wijzigende klimaat. Misschien is dat slechts schone schijn. “Door grotere temperatuurschommelingen dreigt de varkensproductie in het zuiden van Europa steeds kostelijker te worden. Het is dus niet uitgesloten dat de Spaanse varkens in de loop van deze eeuw opnieuw noordwaarts verhuizen, bijvoorbeeld richting Polen en Hongarije. Kippen zijn minder grote voeder- en waterverbruikers en zouden de omgekeerde beweging kunnen maken”. Maar ook consumententrends en marktfactoren zullen een woordje meespreken. Bovenstaande prognoses moeten dus in de voorwaardelijke wijs gelezen worden. Ook wetenschappelijke inzichten kunnen een nieuw licht werpen op de zaak. Zo zijn er opmerkelijke onderzoeksresultaten geboekt in de eerste dagen na de aanslag op de Twin Towers in New York.

Na 9/11 werd het vliegverkeer in de Verenigde Staten drie dagen stilgelegd. In die tijdsspanne bleek de lichtinstraling toe te nemen. De vervuiling met fijne deeltjes door het luchtverkeer zorgt mogelijk dus voor minder lichtinval op aarde, waardoor de fotosynthese en dus ook de productie van biomassa bemoeilijkt worden. Minder fotosynthese verhoogt bovendien de hoeveelheid koolstof in de dampkring bij een gelijkblijvend verbruik van fossiele brandstof. Gabriëls: “Het belang van biobrandstoffen werkt in twee richtingen: enerzijds vervangen zij deels de fossiele brandstoffen en remmen op die manier de opwarming, anderzijds betekenen zij een stimulans voor de landbouw om het wereldwijd beschikbare zonlicht optimaal te benutten en koolstofdioxide te binden”.

Dat het ecosysteem wijzigt onder druk van de klimaatsverandering is een uitgemaakte zaak. De jongste veertig jaar zijn fytoplanktonsoorten die warm water verkiezen maar liefst tien breedtegraden naar het noorden opgeschoven, met een gelijkaardige verschuiving van hun tegenvoeters naar de Noordpool toe. Dergelijke verandering heeft een weerslag op vissoorten die van plankton leven. Zuidelijke soorten zoals sardien, ansjovis, ombervis en trekkervis worden frequenter aangetroffen in de Noordzee. Anderzijds kan Europa zich maar beter haasten met de erkenning van de grijze garnaal als Vlaams streekproduct. Het diertje is bezig aan een verhuis naar het noordoosten. Op termijn zou de Belgische kustvloot op zoek kunnen gaan naar alternatieven, zoals de lijnvisserij op zeebaars. De zeevisserij staat voor dezelfde problemen. Kabeljauw dreigt volledig te verdwijnen uit een groot deel van onze visgronden wanneer de watertemperatuur nog met één tot drie graden zou stijgen. Kunnen de Kyoto-maatregelen het tij keren? Volgens James Lovelock is het daarvoor al veel te laat, maar gelukkig is nog niet iedereen daarvan overtuigd.

Bron: VILT



Reacties

Er zijn nog geen reacties.

Log in om een reactie te plaatsen