Wil ook jij specifieke informatie ontvangen over jouw tuin?

Heb je reeds een MijnTuin.org account? Aanmelden

Soja-syndroom komt dichter bij huis

Soja-syndroom komt dichter bij huis


Wintertijd. Wie geen paradijselijke vakantieoorden opzoekt, moet straks verkleumde voeten bestrijden met wat schuchtere beelden van het sambacarnaval in Rio of een koppel wiegende heupen in Copacabana. Minder mediageniek is de opmars van het Groene Goud in Brazilië: de soja. In Vlaanderen probeert Wervel het verhaal over de omstreden superboon al enkele jaren aan de grote klok te hangen. Bezieler Luc Vankrunkelsven publiceerde onlangs het boek ‘Kruisende schepen in de nacht. Soja over de oceaan’, een bundeling van 45 nieuwsbrieven die de Norbertijn uit Averbode de voorbije jaren bijeenschreef. De liberalisering van de handel in landbouwproducten maakt dat zijn verhaal ook voor de Vlaamse boer stilaan pijnlijk duidelijk wordt.

clip_image001(342).jpg

Alle landbouwsubsidies ten spijt, brengen we in de Europese Unie weinig terecht van de sojateelt. Italië is veruit de grootste producent met een jaarproductie van ongeveer een miljoen ton sojabonen. Dat cijfer verbleekt in relatie met de 35 miljoen ton die de EU invoert. 65 procent van die soja is bestemd voor veevoeder. Vooral kippen en in iets mindere mate varkens smullen gulzig van de eenjarige peulvrucht die oorspronkelijk uit China stamt. “De stormachtige opkomst van de vlees- en zuivelproductie sinds de jaren zestig was ondenkbaar zonder de explosieve groei van de teelt en verwerking van de sojaboon”, legt Vankrunkelsven uit. “Vandaag is soja trouwens ook de voedingsbodem voor de wereldwijd snel groeiende aquacultuur”.

Door de gunstige verhouding tussen olie en eiwit kan de agro-industrie twee keer munt slaan uit soja. De olie is terug te vinden in bijvoorbeeld frituurvet, margarine, mayonaise, sausen en in de nabije toekomst ook in biodiesel. Na persing van de sojaboon blijft droge stof over, die in de vorm van meel of koeken als veevoeder dienst doet. De voedingscomponenten maken van de soja een ongekroonde koning: gunstige vetzuursamenstelling, hoog eiwitgehalte, levensnoodzakelijke aminozuren, vlotte verteerbaarheid van de vezels,… Met die kwaliteiten wint soja het vlotjes van de in Europa inheemse olierijke zaden zoals koolzaad en zonnebloempitten. Maar is dat de enige reden waarom Europa voor zijn eiwitvoorziening zo afhankelijk is van overzeese productiegebieden? De productie van oliehoudende zaden draaide al op een laag pitje in de naoorlogse periode. Toen de GATT als voorloper van de WTO begin jaren zestig onderhandelingen opstartte over de handel in landbouwproducten, knutselden de Europese beleidsmakers voor granen, melk, rundvlees en suiker een verfijnd systeem van variabele importheffingen en exportrestituties in elkaar. In ruil voor zoveel protectionisme stonden ze in de zogenaamde Dillon-ronde de onbeperkte invoer toe van oliehoudende zaden. De deur voor de invoer van soja ten dienste van de intensieve veehouderij stond voortaan wagenwijd open. Vooral in het ‘gat van Rotterdam’ is de soja sindsdien massaal binnengestroomd. Maar ook andere havens pikten een graantje mee: Bretagne, Vlaanderen, Noord-Duitsland en Denemarken gingen zich steeds nadrukkelijker toeleggen op de vrijwel grondloze veeteelt.

Boskap en slavernij De ingevoerde soja komt uit landen zoals de VS, Argentinië en Paraguay, maar hoofdleverancier is Brazilië. De voorbije tien jaar is de totale import jaarlijks toegenomen met ongeveer drie procent. Begin 2001 schakelde het hele handeltje nog een versnelling hoger toen Europa uit vrees voor nog meer gekke koeien het diermeel bande uit veevoeder. Omdat Brazilië meer garanties kon bieden inzake GGO-vrije leveringen en geholpen door de gedevalueerde koers van zijn munt, palmde het steeds meer marktaandeel in op de Europese afzetmarkt. Daarmee rijft het land een pak harde deviezen binnen die nodig zijn voor de afbetaling van de buitenlandse schuld. Vankrunkelsven drukt het minder eufemistisch uit: “Voor Brazilië betekent de uitvoer van soja een verderzetting van de koloniale en neo-koloniale roofeconomie. Na hun plundertocht was suiker de kip met het gouden ei voor de Europese veroveraars. Daarna kwamen het goud, de koffie en nu is er dus de soja”.

Oorspronkelijk situeerde de sojateelt zich voornamelijk in de zuidelijke deelstaten van Brazilië. Hier is de teelt nog terug te vinden op een pak gemengde bedrijven. De bedrijfsleiders zijn in het algemeen nog wel landbouwers, hoewel de kleine keuterboeren onder het juk van enkele decennia ‘vooruitgang’ al lang verdreven zijn naar de stad. “Negen op de tien bedrijven in het zuiden hebben een familiaal karakter, maar samen produceren ze slechts een derde van de soja. De plantages rukken ook hier op en duwen de familiale bedrijven langzaam naar marginale gronden en een minderheidspositie op de markt”, aldus Vankrunkelsven. “Op andere plaatsen is de soja vooral in handen gekomen van wat men de grootschalige patronale landbouw noemt. Hier domineren de monocultuur en bedrijven zoals Grupo Amaggi, de grootste sojaboer ter wereld met een areaal van 130.000 hectare”.

NGO’s staan aan de klaagmuur: de sojateelt vreet in Brazilië aan het Amazonewoud, bedreigt indianenreservaten, tast de waterkwaliteit aan , veroorzaakt bodemuitputting en erosie. Om nog te zwijgen van het hele GGO-verhaal. Begin dit jaar effende het Braziliaanse congres het pad voor de legale verkoop van genetisch gemodificeerde landbouwzaden. Eigenlijk werd hiermee alleen maar een open deur ingetrapt: nu al zou 90 procent van het soja-areaal in de zuidelijke staat Rio Grande do Sul van transgene aard zijn. Maar goed, niet iedereen ziet in Monsanto de baarlijke duivel. Erger is dat de Groene Revolutie de diepgewortelde dualiteit tussen gezinslandbouw en grootgrondbezitters alleen maar verscherpt heeft. Vankrunkelsven: “Miljoenen landbouwgezinnen werden hierdoor tot landloze boeren gedegradeerd. En zij zijn er nog niet het slechtst aan toe. Recent werden enkele plantagebezitters veroordeeld wegens regelrechte slavernij. Zoals in mei bijvoorbeeld nog het geval was voor de eigenaars van het landbouwbedrijf Lima Araujo Agropecuaria”.

De OESO is een denktank van wijze mensen die de voorbije maanden de toekomst van de Braziliaanse landbouw bestudeerd hebben. Ze moedigen president Lula aan om de verdere modernisering van het productieapparaat te koppelen aan meer ontplooiingskansen voor familiale landbouwbedrijven. Ruim 60 procent van de plattelandsbevolking in Brazilië heeft een inkomen dat lager ligt dan de helft van het minimumloon dat gangbaar is in de steden. Als de WTO-onderhandelingen in december effectief uitdraaien op een verdere liberalisering van de handel in landbouwproducten, zal Brazilië over een pak vers geld beschikken om de armoede op het platteland aan te pakken. Al heeft Vankrunkelsven daar zijn bedenkingen bij: “Dit is dweilen met open kraan. De exportdwang zal geld in het laadje brengen maar dringt tegelijkertijd de familiale landbouw verder terug”.

Niets blijft hetzelfde Wervel sensibiliseert al meerdere jaren over de scheefgetrokken kringlopen van ondermeer mest en eiwitten. Voor de Vlaamse boeren is dat altijd een ver-van-mijn-bed-show geweest. Onterecht. Want de hierboven beschreven situatie is slechts een momentopname. Waarom zouden multinationals in de toekomst de soja nog massaal verschepen naar Europa als ze zelf in Brazilië het kippen- en varkensvlees kunnen produceren? In Mato Grosso heeft het Amerikaanse bedrijf Carrol’s Food een project ingeplant voor 54.000 zeugen. En niet ver daarvandaan heeft de Franse kippenexporteur Doux een Braziliaans bedrijf opgekocht. “Dé grote groeipool van de jongste tien jaar is echter de export van rundvlees, vooral uit het Amazonegebied”, vertelt Vankrunkelsven. “Ondanks de MKZ-uitbraak gaat de vleesexpansie gewoon door. In mijn woonplaats Guarapuava, waar tot nu toe weinig kippen te bespeuren zijn, stond enkele weken geleden in de plaatselijke krant te lezen dat Agrogen samen met het Amerikaanse bedrijf COOB-Vantress hier in de buurt een loods komt zetten voor vijf miljoen moederkippen”. Zijn er veel redenen om aan te nemen dat deze westerse multinationals aan lagere kwaliteitsstandaarden werken dan onze eigen bedrijven? Aan veel lagere kosten, dat wel.

En dus zijn er subtiele technieken nodig om het Braziliaans kippenvlees uit Europa te houden. We sleutelen aan onze definities van gezouten kipfilets en verse vleesbereidingen. Maar het WTO-panel waakt en veroordeelt keer op keer het Europese protectionisme. In grote lijnen geldt hetzelfde voor de suiker. “Daarbij moet je weten dat alle Braziliaanse exportsuiker afkomstig is van de grootschalige patronale landbouw”, merkt Vankrunkelsven op. “Nauwelijks tien procent van de totale productie heeft een familiaal karakter en is uitsluitend bestemd voor de inlandse markt”. Als het over katoensubsidies gaat, bijten de Amerikanen in het zand tegen de sambadansers. En dan is er nog het aanslepende geschil over de invoer van Latijns-Amerikaanse dollarbananen op de Europese markt. Is het in die context onlogisch dat de Franse regering tegenover handelscommissaris Mandelson het spel hard speelt om de eigen boeren aan de onderhandelingstafel van de WTO beter te beschermen tegen de exportbelangen van voornamelijk grote westerse multinationals? En in welke mate dienen die exportbelangen de ontwikkelingsdoelstellingen van arme landen? Wervel koos er de voorbije twee jaar voor om te verbroederen met de Braziliaanse boerenorganisatie Fetraf. Gezamenlijk werd gefilosofeerd over de teelt en verwerking van eiwitrijke gewassen en de duurzaamheid van internationale handelsprocessen. De brainstorming mondde uit in een visietekst die in grote lijnen een lans breekt voor een ecologisch en lokaal landbouwmodel met rechtvaardige producentenprijzen, voor internationale handel zonder dumping en voor regionale integratieprocessen waarin landen respect hebben voor elkanders voedselsoevereiniteit. Allicht zullen nog meer Vlaamse en Braziliaanse boeren hierover een consensus moeten bereiken om bij de rabiate verdedigers van radicale vrijhandel enig gehoor te vinden.

Bron: www.vilt.be



Reacties

Er zijn nog geen reacties.

Log in om een reactie te plaatsen