MijnTuin.org

Wil ook jij specifieke informatie ontvangen over jouw tuin?

Heb je reeds een MijnTuin.org account? Aanmelden

Het profiel van deze tuinier is wegens privacy-instellingen niet zichtbaar !

Ze zijn sloom en bloot: maar waarom worden naaktslakken niet opgegeten?

 Notitie  •  Gemaakt op: 26 Sep 2021

NRC - Nienke Beintema - 17 september 2021

Huisjesslakken zijn beschermd tegen roofdieren en uitdroging. Maar ook hun naakte familieleden zijn succesvol. Hoe kan dat? Waarom worden weke slakken niet meteen opgegeten?

Je zou denken dat huisjesslakken in de evolutie ontstonden uit naaktslakken: dat kale, wormachtige schepsels in de loop der tijd een huisje ontwikkelden. Maar het is andersom. „Naaktslakken zijn geëvolueerd uit huisjesslakken”, zegt evolutiebioloog Menno Schilthuizen van Naturalis Biodiversity Center, tevens hoogleraar aan de Universiteit Leiden. „Dat zien we aan hun dna. Als je een stamboom maakt van de verschillende slakkensoorten, dan zie je dat de naaktslakken zijn afgesplitst van de huisjesslakken, en niet andersom. Inwendig zijn ze nog steeds sterk asymmetrisch. En ze hebben bijna allemaal een inwendig kalkplaatje dat een overblijfsel is van het uitwendige huisje. Je vindt ook veel tussenvormen, met een klein schelpje op hun rug.”

De eerste slakachtige dieren ontstonden zo’n 500 miljoen jaar geleden. Een beroemd prototype is Wiwaxia, een weekdier dat was bedekt met kalkstekeltjes. Waarschijnlijk zijn daaruit slakkenhuisjes geëvolueerd. Maar in sommige takken van de slakkenstamboom gingen die huisjes ook weer verloren. „Dat gebeurde ten minste tien verschillende keren”, zegt Schilthuizen. „Dat zien we aan de stamboom en aan de anatomie.”

Wél een huisje hebben heeft twee belangrijke voordelen: het huisje beschermt zijn bewoner tegen uitdroging en tegen roofdieren. Aan de andere kant kost het bouwen van dat huisje veel energie, tijd en kalk. „In verzuurde gebieden, waar veel kalk uit de bodem is gespoeld, zien we dat huisjesslakken een dunner huisje hebben”, vertelt Schilthuizen. „Op die plekken doen naaktslakken het beter.”

Een ander nadeel van een huisje is dat je er minder goed mee kunt wegkruipen in holletjes en spleten. „Het lijkt erop dat de evolutie van slakken vooral wordt gedreven door de fysieke en chemische structuur van de leefomgeving”, vat Schilthuizen samen. „Dus de aanwezigheid van vocht, kalk, spleten, noem maar op. In sommige habitats valt de balans zodanig uit dat het gunstiger is om géén huisje te hebben.”

Zijn naaktslakken dan weerloos tegen uitdroging en roofdieren? „Nee hoor. Ze maken veel meer en veel taaier slijm dan huisjesslakken”, antwoordt de bioloog. „En hun huid is ook dikker en taaier. Er zijn ook soorten die giftig zijn, vooral in de tropen en in zee.” Daar vind je ook naaktslakken die felgekleurd zijn, om hun belagers af te schrikken. Sommige hebben allerlei uitsteeksels met netelcellen erin: cellen waarin een soort harpoentje met gif zit. Dat gif maken die naaktslakken veelal niet zelf, maar ze halen het uit hun prooien: kwallen en anemonen.

In Nederland leven 25 verschillende soorten landnaaktslakken. Die zijn soms felgekleurd, zoals de oranje wegslak, maar niet giftig. Zij zijn beschermd door hun dikke huid en overvloedige hoeveelheid slijm. Toch halen dieren als kikkers, padden, ooievaars, zanglijsters, egels en dassen hun neus er niet voor op. Van dassen is bekend dat ze naaktslakken met hun voorpoot over de grond rollen, waarbij de slak ter verdediging een dik slijm afscheidt. Als de slak is uitgeslijmd, kan de das hem probleemloos opeten.

Bij mensen zijn naaktslakken culinair niet zo geliefd – hoewel je ze in Wallonië wel op menukaarten kunt aantreffen. Een oud Waals recept voor hoestsiroop vermeldt als ingrediënten wortelen, kandijsuiker en een aftreksel van oranje naaktslakken.

 

Alle notities

1 reactie

  • Margo G. Margo G. Interessant! Zondag 26 September om 19:50