Wil ook jij specifieke informatie ontvangen over jouw tuin?

Heb je reeds een MijnTuin.org account? Aanmelden

Herfstschroeforchis

Spiranthes spiralis

Foto: Herfstschroeforchis

Foto: Herfstschroeforchis

Algemene omschrijving

Naast de in Midden- en Zuid-Europa voorkomende Zomerschroeforchis (Spiranthes aestivalis), bestaat er ook een Herfstschroeforchis (Spiranthes spiralis).

De inheemse Herfstschroeforchis (Spiranthes spiralis) behoort tot de Orchideeënfamilie (Orchidaceae) en het geslacht Schroeforchissen (Spiranthes).

De lage Herfstschroeforchis komt voor in Zuidwest-Azië, Noord-Afrika, de Kaukasus, Noord-Iran, Zuid- en Midden-Europa, noordelijk tot in Noord-Engeland en het zuidelijke Oostzeegebied.

In Nederland en België is de kwetsbare plant zeer zeldzaam en komt nog maar op enkele locaties voor. In Nederland is het een wettelijk beschermde vaatplant en staat op de Nederlandse Rode lijst van planten als zeer sterk afgenomen en ernstig bedreigd.
Doordat de Herfstschroeforchis zich makkelijk door andere plantensoorten laat verdringen wordt zijn kwetsbaarheid extra vergroot.
De plant groeit het beste op schraal (vochtig) grasland, binnenduingrasland, blauwgrasland of hellinggrasland met een voorkeur voor grasland dat regelmatig beweid wordt of kort blijft. Te hoge en te dichte begroeiing verjaagt deze orchidee.
De Herfstschroeforchidee voelt zich ook thuis in lichte naaldbossen en bosranden, duinvalleien, op heidegronden, braakliggende akkers en veengronden.

Het is een overblijvende plant van 5 tot 35 cm. hoog met slanke opgaande gedraaide stengels die pal naast een bladrozet van glanzende, eivormige of ovalere iets gespitste blauwgroene bladeren tevoorschijn komen.
De ongeveer 3 cm. lange bladeren van de bladrozet lijken enigszins op tulpenbladeren.
Ook de stengelomvattende bladeren van de nog opgroeiende bloeistengels lijken op die van een tulp.
Is de bloeistengel groot genoeg, dan wordt hij niet meer door bladeren omsloten, maar is bedekt met vlezige, smalle, spitse groene schubben die meedraaien in de spiraalvorm van de stengel.
Bijna de gehele aarvormige bloeistengel is bezet met witte/bleekgroene lipbloemen, die naar boven toe meer in de knop zitten, de lip van de bloem is gegolfd.
De bloemen lijken 'meegedraaid' tussen de schubben te zitten en staan boven elkaar geplaatst.
Ze staan vrijwel haaks geplaatst op de bloeistengel en draaien als een spiraaltrap rechts- of linksdraaiend langs de stengel-as omhoog.

Deze bloemen trekken hommels en honingbijen aan. De hommels hebben een sterke voorkeur voor óf rechts- óf linksdraaiende bloemspiralen en bewegen zich altijd van onder naar boven over de bloemstengel wanneer ze op zoek zijn naar nectar. Als een hommel een orchidee met zijn favoriete draairichting aantreft wordt de orchidee naar alle waarschijnlijkheid beter bestoven dan die met een 'verkeerde' draairichting.
Zijn er meer hommels met een voorkeur voor een van de twee draairichtingen, dan zijn er op den duur meer orchideeën met die favoriete draairichting.
De hommels hebben dus een belangrijke invloed op het bestuivingsgebeuren en de voortplanting van de Herfstschroeforchidee.
Door invloed van de hommels zijn er eigenlijk twee 'soorten' bloemen aan dezelfde plant: bloemen die alleen stuifmeel afgeven bij insectenbezoek en bloemen die reeds bezocht zijn door hommels. Deze bloemen zijn een aantal dagen ouder dan de bloemen die alleen stuifmeel afgeven, en hebben een wijdere opening, waardoor ze een betere toegang voor nieuw hommelbezoek aanbieden, die dan op hun beurt voor een succesvollere bestuiving zorgen.

In tegenstelling tot de meeste orchideeën in Nederland en België die in het voorjaar of vroege zomer gaan bloeien, bloeit de Herfstschroeforchis pas veel later. Eerst verschijnt de bloeistengel, er is dan nog geen blad van de plant te zien. Daarna gaat de plant van augustus tot ver in oktober bloeien.
De lichtzoete geur van de bloempjes is heerlijk aromatisch en doet denken aan vanille.
Deze orchidee is de laatstbloeiende orchidee van het jaar.

Nadat de Herfstschroeforchis is uitgebloeid komt het blad aan de voet van de bloeistengels tevoorschijn en blijft aanwezig tot het begin van de zomer van het daarop volgende jaar.
Er is dus een moment in de zomer waarop het blad afsterft en er weer nieuwe bloeistengels gevormd worden en in de herfst waarop de bloeiende delen afsterven en er bladeren gevormd worden.
De rozetbladeren omvatten de nieuwe bloemknoppen van het volgende bloeiseizoen.

De Herfstschroeforchidee heeft 1 tot 2, soms 3 ondergrondse eivormige tot langwerpige wortelknollen met ronde bijwortels.
Deze wortelknollen kunnen water opslaan en worden elk jaar in het groeiseizoen vervangen voor nieuwe exemplaren.

Zoals de meeste orchideeën zich uit het fijne stofzaad ontwikkelen, is dit ook het geval bij de Herfstschroeforchidee. Normaal gesproken doen de meeste orchideeën daar een aantal jaren over, de Herfstschroeforchidee doet er veel langer over, dit kan wel 14 jaar in beslag nemen.
In met name moeilijke omstandigheden weet de Herfstschroeforchis zich waarschijnlijk ook klonaal d.m.v. wortelstokken voort te planten.

De Herfstschroeforchidee kan men wel zien als een zogenaamde Indicatorplant, een plantensoort die wanneer deze goed gedijt impliciet aangeeft dat het dan waarschijnlijk met andere planten en dieren in zijn biotoop ook goed gaat.

 

Vereisten

Zonnige, niet te dicht begroeide standplaats.
Liever schraal, dus voedselarme grond, dan te veel bemeste grond.
Zwakzure of kalkhoudende bodem.
Basische grond zoals leem, veen, mergel en zand. Goed doorlatende grond.

 

Onderhoud

Grond mag 's zomers droger zijn, niet te droog, maar (licht) vochtig, niet zompig nat. Afgestorven delen eventueel verwijderen wanneer ze geheel verdord zijn. Hou de groeiplek open, dus laat het niet dichtgroeien/overwoekeren.

 

Gebruik

Snijbloem met fijne lichte geur. Trekt bijen en hommels aan. Mooi als tuinplant (vooral in groepjes), verlevendigt de tuin als veel planten al op hun retour zijn. Kan goed als potplant of kuipplant gehouden worden.

Eigenschappen

Hoogte
0 - 40 cm
Kleur
  •   
Winterhard
Ja
PH
Neutraal
Vochtigheid
Vochtig
Licht
Zon
halfschaduw
Evergreen
Bladverliezend